Tâm sự của Đoàn Vị Thượng về sự ra đời bài thơ GIỌNG HUẾ CỦA MẠ
Tài liệu mới chưa được công bố: Tâm sự của Đoàn Vị Thượng về sự ra đời bài thơ GIỌNG HUẾ CỦA MẠ.
TÔI VIẾT BÀI THƠ “GIỌNG HUẾ CỦA MẠ”
ĐOÀN VỊ THƯỢNG
Khoảng gần cuối năm 1984, tôi có dịp ra Huế quê gốc sau quá nhiều năm gia đình tôi rời Huế vào sinh sống ở Quảng Ngãi rồi Sài Gòn. Tâm trạng của tôi lúc đó bâng khuâng khó tả: nơi chốn này là quê mình, nhưng ba mạ phải dắt díu bỏ đi vì chiến cuộc, nay mình về lại phải như một sự đền bù thiết thân vô lượng! “Mạ tôi đem Huế tha phương/ Ba mươi năm một nỗi buồn mới rơi/ Rải vương những mảnh đau đời/ Tôi về gom lại đền bồi hôm nay/ Tôi gom nắng gió trời mây/ Tôi gom cả cát bụi lầy dưới chân/ Một con đường, một mảnh sân/ Tôi gom lại để tôi gần Huế thêm…”. Và tôi có cái dự cảm chắc chắn, một bài thơ nói về Huế có hình ảnh của ba hoặc mạ mình trong đó sẽ hình thành trong những ngày này.
Thế rồi sau đó, trong buổi gặp mặt với một số văn nghệ sĩ đồng hương ở Huế, tôi nghe một vị quan chức đầu tỉnh “tâm tình” về tâm-tính-Huế, đại ý rằng người dân Huế có tinh thần yêu nước nồng nàn, luôn một lòng đi theo cách mạng chớ không bao giờ đi ngược, như dòng sông Hương luôn chảy cùng chiều với lịch sử (!)… Tôi bật thảng thốt khi nghe câu nói đó, một luồng điện xẹt ngang tim tôi khá đau đớn. Tôi trực thấy ra: năm nay là năm 1984, trước đó đúng 30 năm là năm 1954 chia cắt đất nước, trong khi bao người “một lòng đi theo cách mạng” tập kết ra Bắc thì mạ tôi (theo chồng chinh biến) đi ngược vô Nam vào Quảng Ngãi rồi sau đó vào tận Sài Gòn, thế thì mạ tôi có yêu nước không?! Mà mạ tôi cũng luôn còn nói giọng Huế đó chớ! Mạ tôi có còn là ngưởi Huế nữa không?! Tại sao một điều quá bình thường trong đời là ai đó sinh ra đều có một hương quán, giọng nói không được chọn trước, con người đó lại phải thông qua hương quán, giọng nói để chứng minh rằng mình “yêu nước”, hoặc không? Như trường hợp mạ tôi thì phải nói thế nào? Tôi bật thốt trong đầu những câu thơ đầu tiên, hệt như câu nói, câu biện bạch:
Ba mươi năm xa quê mạ nói còn giọng Huế
Đó là điều bình thường của mạ phải không?
Có bao điều bình thường trong đời rất đáng kể
Rất đáng nói ra sao cứ giữ trong lòng
Và bị ám ảnh câu nói hoa mỹ của vị quan chức đang thao thao trước mặt, tôi nhẩm tiếp những câu thơ này, như một “tâm thế” trả lời:
Sông Hương chảy xuôi dòng, mạ có thời chảy ngược
Vào miền Nam trắc trở đến giờ
Có phải vậy, mạ chóng già hơn trước
Mà dòng sông thì vẫn cứ trẻ thơ
Cần nói thêm ở chỗ này: Mạ tôi vào Nam “trắc trở” và “chóng già” chủ yếu chính là vì phải xa mẹ, xa anh chị em ruột… còn ở lại quê trong nỗi nhớ đau triền miên, cho đến sau tháng 4.1975 mới gặp lại.
Bài thơ trôi chảy, hình thành cả trước khi bài diễn văn hùng hồn của vị quan chức kết thúc, và tôi cũng vội vả kín đáo rời bỏ hội trường để kịp ra chào một bữa bia nho nhỏ với vài người bạn chơi từ thuở nhỏ đang chờ tiễn mình vào lại Sài Gòn, không quên tranh thủ ghé tòa soạn tạp chí Sông Hương “quẳng” nó vào thùng thư trước cổng.
Khoảng hơn tháng sau, bài thơ đăng lần đầu tiên trên số Xuân Ất Sửu 1985 của tạp chí, ký tên thật TRẦN QUANG ĐOÀN hàm ý phơi trần đây là một người con Huế chân chính “lạc dòng” cũng yêu nước vô bờ như ai!
GIỌNG HUẾ CỦA MẠ
Ba mươi năm xa quê, Mạ nói còn giọng Huế
Đó là điều bình thường của Mạ phải không?
Có bao điều bình thường trong đời rất đáng kể
Rất đáng nói ra, sao cứ giữ trong lòng
Tuổi con gái, Mạ từng uống nước sông
Đến bây giờ giọng Huế nghe còn ướt
Giọng Huế nghe còn một chút gì trong
Bao cay đắng pha vào chưa đục được
Sông Hương chảy xuôi dòng, Mạ có thời chảy ngược
Vào miền Nam trắc trở đến giờ
Có phải vậy, Mạ chóng già hơn trước
Mà dòng sông thì vẫn cứ trẻ thơ
Dẫu gì sông cũng có đôi bờ
Trong khi Mạ nổi trôi vào Chu Lai, Quảng Ngãi
Mạ trôi tít vào miền Nam xa ngái
Giọng nói có là bờ để giữ Mạ được đâu
Giọng nói cũng trôi qua mấy chân cầu
Va chạm đủ các âm thanh xa lạ
Đã nhiều lần làm lưỡi Mạ đớn đau
Để giữ lại chút gì đừng tan rã
Giọng nói Huế quý như mền, dạ
Từ trên môi những kẻ đồng hương
Một câu chào nghe sao ấm quá
Buổi gặp nhau lưu lạc trên đường
Còn bây giờ tôi chảy với sông Hương
Trôi qua Huế ngọt ngào, thân mật
Có phải tôi trôi từ chỗ nỗi buồn
Trong lòng Mạ mới vừa đổi khúc?
1984
Facebook ĐOÀN VỊ THƯỢNG & BẠN BÈ